"Chảy máu chân răng thôi mà, ai chẳng bị." Câu này khiến rất nhiều người mất răng sau đó nhiều năm.
Sự thật đơn giản: lợi khoẻ mạnh không chảy máu khi chải răng đúng cách. Chảy máu là dấu hiệu viêm.
Viêm lợi — giai đoạn còn hồi phục được
Mảng bám tích tụ ở đường viền lợi gây viêm. Biểu hiện:
- Lợi đỏ thay vì hồng nhạt.
- Lợi sưng, mất hình dạng nhọn giữa các răng.
- Chảy máu khi chải răng hoặc dùng chỉ nha khoa.
- Hơi thở có mùi.
- Thường không đau — đây là lý do dễ bị bỏ qua.
Tin tốt: viêm lợi hồi phục hoàn toàn được nếu mảng bám và cao răng được làm sạch và bạn duy trì vệ sinh tốt. Xương và mô nâng đỡ chưa bị tổn thương.
Bệnh nha chu — khi tổn thương đã sâu hơn
Nếu viêm lợi kéo dài không được xử lý, viêm lan xuống mô nâng đỡ răng và xương ổ răng.
- Túi nha chu hình thành giữa lợi và chân răng.
- Cao răng tích tụ dưới lợi trong túi này.
- Xương ổ răng bắt đầu tiêu.
- Lợi tụt, chân răng lộ ra.
- Răng có vẻ dài ra.
- Kẽ răng rộng ra, hay giắt thức ăn.
- Răng lung lay.
- Có thể có mủ ở viền lợi.
- Răng di chuyển, thay đổi khớp cắn.
Phần xương đã tiêu không tự mọc lại. Điều trị nhằm dừng tiến triển và giữ những gì còn lại.
Vì sao bệnh này âm thầm
- Thường không đau cho tới giai đoạn muộn.
- Tiến triển chậm qua nhiều năm.
- Chảy máu lợi bị coi là bình thường.
- Tụt lợi diễn ra từ từ nên khó nhận ra.
- Khi răng lung lay thì tổn thương đã nhiều.
Ai có nguy cơ cao hơn
- Người hút thuốc — đây là yếu tố nguy cơ lớn, và hút thuốc còn che dấu hiệu chảy máu.
- Người tiểu đường kiểm soát chưa tốt.
- Người có cao răng nhiều.
- Người vệ sinh răng miệng chưa đủ, đặc biệt bỏ qua kẽ răng.
- Người có tiền sử gia đình.
- Phụ nữ trong giai đoạn thay đổi nội tiết.
- Người đang dùng một số loại thuốc gây phì đại lợi hoặc khô miệng.
- Người có răng khấp khểnh khó vệ sinh.
Mối liên hệ hai chiều với bệnh toàn thân
Sức khoẻ răng miệng và sức khoẻ toàn thân liên quan tới nhau. Đáng chú ý nhất là mối quan hệ với bệnh tiểu đường: đường huyết kiểm soát kém làm bệnh nha chu nặng hơn, và viêm nha chu lại ảnh hưởng tới việc kiểm soát đường huyết.
Vì vậy nếu bạn có bệnh mạn tính, hãy nói với nha sĩ — và nếu bạn có bệnh nha chu, hãy nói với bác sĩ đang điều trị bệnh toàn thân cho bạn.
Điều trị gồm những gì
- Khám và đánh giá: đo độ sâu túi nha chu, chụp phim xem mức tiêu xương.
- Lấy cao răng trên và dưới lợi, làm sạch bề mặt chân răng.
- Hướng dẫn vệ sinh — phần quan trọng nhất.
- Đánh giá lại sau một thời gian.
- Can thiệp sâu hơn nếu cần, tuỳ tình trạng.
- Duy trì: tái khám định kỳ suốt đời.
Bệnh nha chu là bệnh mạn tính — điều trị xong không có nghĩa là khỏi hẳn mà là kiểm soát được.
Phần bạn làm mỗi ngày quyết định kết quả
Nha sĩ làm sạch được một lần mỗi vài tháng. Bạn làm sạch hai lần mỗi ngày. Ai quan trọng hơn thì rõ.
Chải răng đúng cách
- Bàn chải lông mềm.
- Đặt bàn chải nghiêng khoảng bốn mươi lăm độ về phía đường viền lợi.
- Rung nhẹ tại chỗ rồi hất về phía mặt nhai, không chà ngang mạnh.
- Chải đủ thời gian, chia đều các vùng.
- Đừng quên mặt trong và mặt nhai.
- Chải nhẹ nhàng — chải mạnh gây tụt lợi và mòn cổ răng.
- Thay bàn chải khi lông tòe.
Làm sạch kẽ răng — phần bị bỏ qua nhiều nhất
Bàn chải chỉ làm sạch được khoảng ba phần tư bề mặt răng. Phần còn lại là kẽ — và đó chính là nơi bệnh nha chu thường bắt đầu.
- Chỉ nha khoa cho kẽ hẹp.
- Bàn chải kẽ cho kẽ rộng hơn — hỏi nha sĩ về cỡ phù hợp.
- Tăm nước hỗ trợ, nhưng không thay thế hoàn toàn.
- Làm hàng ngày, không phải thỉnh thoảng.
Nếu chảy máu khi mới bắt đầu dùng chỉ, đừng dừng lại — đó là dấu hiệu lợi đang viêm. Tiếp tục nhẹ nhàng và đều đặn, thường sau một hai tuần lợi sẽ lành và hết chảy máu. Nếu không, hãy đi khám.
Đừng chải nhẹ đi vì thấy máu
Đây là phản ứng sai rất phổ biến. Thấy chảy máu nên tránh vùng đó, mảng bám càng tích tụ, viêm càng nặng. Hãy làm ngược lại: làm sạch vùng đó cẩn thận hơn, và đi khám.
Bỏ thuốc lá
Với bệnh nha chu, đây là thay đổi có tác động lớn nhất. Hút thuốc vừa làm bệnh nặng hơn vừa làm giảm hiệu quả điều trị, đồng thời che mất dấu hiệu chảy máu khiến bệnh được phát hiện muộn hơn.
Khi nào đi khám ngay
- Chảy máu lợi kéo dài dù đã vệ sinh tốt.
- Lợi sưng đau, có mủ.
- Răng lung lay.
- Răng di chuyển, khớp cắn thay đổi.
- Tụt lợi rõ rệt.
- Hơi thở có mùi kéo dài.
- Áp xe lợi — sưng kèm đau và sốt.
Tóm lại
Lợi khoẻ không chảy máu. Viêm lợi hồi phục được, bệnh nha chu thì chỉ kiểm soát được vì xương đã tiêu không mọc lại. Chặn ở đoạn đầu bằng ba việc: chải răng đúng cách, làm sạch kẽ răng hàng ngày, và đi khám khi thấy chảy máu thay vì coi đó là chuyện thường.
Câu hỏi thường gặp
Chảy máu khi chải răng có bình thường không?
Không. Lợi khoẻ mạnh không chảy máu khi chải răng đúng cách. Chảy máu là dấu hiệu viêm và cần được khám, không phải lý do để chải nhẹ đi hoặc bỏ qua vùng đó.
Viêm lợi và bệnh nha chu khác nhau thế nào?
Viêm lợi là viêm ở phần lợi, có thể hồi phục hoàn toàn nếu được làm sạch. Bệnh nha chu là khi tổn thương đã lan tới mô nâng đỡ và xương ổ răng — phần xương đã tiêu thì không tự mọc lại.
Răng lung lay có cứu được không?
Tuỳ mức độ tiêu xương. Ở giai đoạn sớm, điều trị và vệ sinh tốt có thể ổn định được. Ở giai đoạn muộn thì khó hơn nhiều — đó là lý do phải xử lý sớm khi mới chỉ chảy máu lợi.
Vì sao phải dùng chỉ nha khoa?
Vì bàn chải không làm sạch được kẽ răng, và kẽ răng chính là nơi mảng bám tích tụ nhiều nhất và bệnh nha chu thường bắt đầu. Chải răng mà bỏ qua kẽ là làm sạch được khoảng ba phần tư bề mặt.