Sâu răng: từ vết đen nhỏ tới mất răng, và chỗ nên chặn lại

Sâu răng là bệnh phổ biến nhất trong nha khoa, và cũng là bệnh mà chi phí điều trị tăng theo cấp số nhân nếu để muộn. Một vết sâu nhỏ chỉ cần một buổi trám. Cũng vết sâu đó để một hai năm có thể thành lấy tuỷ, bọc mão, hoặc mất răng.

Sâu răng diễn ra thế nào

Vi khuẩn trong mảng bám chuyển hoá đường thành axit. Axit hoà tan khoáng chất của men răng. Nếu quá trình này lặp đi lặp lại nhiều hơn khả năng tự phục hồi của răng, tổn thương tiến triển dần vào sâu.

Giai đoạn một: tổn thương men răng sớm

• Xuất hiện đốm trắng đục hoặc vệt xỉn trên men răng.
• Chưa thành lỗ.
• Không đau.
• Người bệnh gần như không phát hiện được.

Chặn được ở đây là tốt nhất. Ở giai đoạn này, tổn thương có thể được kiểm soát bằng chăm sóc đúng và các biện pháp tăng cường khoáng — nhưng phải do nha sĩ đánh giá và hướng dẫn.

Giai đoạn hai: sâu men răng

• Đã thành lỗ nhỏ trên bề mặt men.
• Có thể thấy chấm đen hoặc nâu.
• Thường vẫn chưa đau.
• Có thể hơi ê khi ăn đồ ngọt.

Xử lý: trám một buổi, đơn giản, ít tốn.

Giai đoạn ba: sâu ngà răng

• Tổn thương qua men, vào lớp ngà mềm hơn bên dưới.
• Lỗ sâu rộng ra nhanh hơn.
• Bắt đầu ê buốt khi ăn nóng, lạnh, ngọt.
• Hết kích thích thì hết ê.
• Thức ăn hay giắt vào.

Xử lý: vẫn trám được, nhưng miếng trám lớn hơn và răng yếu hơn.

Giai đoạn bốn: tới tuỷ

• Tổn thương chạm tới buồng tuỷ nơi có mạch máu và thần kinh.
• Đau tự phát, không cần kích thích.
• Đau tăng về đêm, khi nằm.
• Đau lan lên thái dương, xuống hàm.
• Ê buốt kéo dài sau khi hết kích thích.

Xử lý: cần điều trị tuỷ, nhiều buổi, chi phí cao hơn nhiều. Răng sau đó thường cần bọc để không vỡ.

Giai đoạn năm: nhiễm trùng lan ra ngoài

• Tuỷ chết, vi khuẩn lan xuống chóp chân răng.
• Đau khi cắn, răng có cảm giác trồi lên.
• Sưng lợi, sưng má.
• Có thể có mủ, sốt.
• Hạch dưới hàm sưng đau.

Xử lý: điều trị tuỷ phức tạp hơn, đôi khi phải phẫu thuật. Trường hợp nặng có thể phải nhổ.

Giai đoạn sáu: mất răng

Khi không giữ được, răng phải nhổ. Sau đó là cả một chuỗi hệ quả: răng bên cạnh nghiêng vào khoảng trống, răng đối diện trồi xuống, khớp cắn thay đổi, tiêu xương hàm. Và phục hồi bằng cầu răng hay implant tốn kém hơn rất nhiều lần so với một miếng trám ban đầu.

Vì sao người ta để muộn

• Không đau nên không biết. Đây là lý do lớn nhất.
• Đau rồi tự hết nên nghĩ đã khỏi — thực ra là tuỷ đã chết.
• Sợ đi nha sĩ.
• Ngại chi phí.
• Nghĩ răng sâu là chuyện bình thường.

Dấu hiệu nên đi khám

• Thấy chấm đen, lỗ nhỏ trên răng.
• Ê buốt khi ăn nóng lạnh ngọt.
• Thức ăn hay giắt vào một chỗ cố định.
• Răng đổi màu.
• Hơi thở có mùi dù đã vệ sinh.
• Đau khi cắn.
• Lợi quanh một răng sưng đỏ.

Dấu hiệu cần đi ngay

• Đau dữ dội, đau về đêm không ngủ được.
• Sưng lan ra má, cằm, cổ.
• Sốt kèm sưng vùng mặt.
• Khó nuốt, khó há miệng.
• Khó thở — đây là cấp cứu.

Nhiễm trùng răng lan rộng là tình huống nguy hiểm thật sự, không phải "chỉ là đau răng".

Vì sao khám định kỳ quan trọng

Sâu răng giai đoạn sớm không có triệu chứng và thường nằm ở chỗ bạn không nhìn thấy: mặt tiếp giáp giữa hai răng, rãnh sâu trên mặt nhai, dưới miếng trám cũ.

Nha sĩ phát hiện được bằng khám và chụp phim khi cần — trước khi nó thành vấn đề lớn.

Ai có nguy cơ cao hơn

• Người ăn vặt nhiều lần trong ngày, uống nước ngọt thường xuyên.
• Người có rãnh mặt nhai sâu.
• Người mang khí cụ chỉnh nha.
• Người khô miệng do thuốc hoặc bệnh.
• Người tụt lợi để lộ chân răng.
• Người có nhiều miếng trám cũ.
• Trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Điều bạn kiểm soát được

• Chải răng đúng cách, đủ thời gian, hai lần mỗi ngày.
• Làm sạch kẽ răng hàng ngày bằng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ.
• Giảm số lần ăn đồ ngọt trong ngày — quan trọng hơn giảm tổng lượng.
• Hạn chế nước ngọt, nước có ga, kể cả loại không đường vì tính axit.
• Không ngậm đồ ngọt lâu trong miệng.
• Súc miệng bằng nước lọc sau khi ăn nếu không đánh răng được.
• Khám định kỳ theo hướng dẫn của nha sĩ.

Về số lần ăn ngọt

Đây là điểm nhiều người chưa biết: mỗi lần ăn đồ ngọt tạo ra một đợt axit trong miệng kéo dài một khoảng thời gian. Ăn một cái bánh trong một lần ít hại hơn nhiều so với nhấm nháp cùng cái bánh đó rải rác cả buổi chiều.

Sâu răng ở trẻ em

Răng sữa cũng sâu và cũng cần điều trị. Quan niệm "răng sữa rồi cũng thay nên không cần chữa" gây hậu quả thật: đau, nhiễm trùng, ảnh hưởng mầm răng vĩnh viễn bên dưới, và mất răng sữa sớm làm lệch chỗ mọc của răng vĩnh viễn.

Tóm lại

Sâu răng đi từ đốm trắng không đau tới mất răng, và mỗi giai đoạn tốn kém gấp bội giai đoạn trước. Không đau không có nghĩa là không có. Khám định kỳ và trám sớm là cách rẻ nhất — và dễ chịu nhất.

Câu hỏi thường gặp