Trẻ mọc răng và thay răng: những gì là bình thường

Mọc răng và thay răng là hai giai đoạn khiến cha mẹ lo lắng nhiều nhất, phần vì có rất nhiều thông tin trái chiều. Bài này phân biệt cái gì bình thường và cái gì cần đi khám.

Mọc răng sữa

Trẻ bắt đầu mọc chiếc răng đầu tiên trong năm đầu đời và hoàn tất bộ răng sữa trong vài năm sau đó. Thời điểm cụ thể khác nhau khá nhiều giữa các trẻ.

Thứ tự mọc thường theo một trình tự nhất định, nhưng lệch thứ tự một chút không phải lúc nào cũng bất thường.

Biểu hiện khi mọc răng

• Lợi sưng đỏ, có thể thấy răng nhú lên.
• Chảy dãi nhiều.
• Thích cắn, gặm đồ vật.
• Quấy hơn bình thường, ngủ không yên.
• Ăn kém trong vài ngày.
• Xoa má, kéo tai bên có răng mọc.

Điều quan trọng: đừng quy mọi thứ cho mọc răng

Sốt cao, tiêu chảy nhiều, nôn, ho, phát ban không nên quy cho mọc răng. Những triệu chứng này cần được khám để tìm nguyên nhân thật.

Nhiều trường hợp trẻ bệnh bị bỏ sót vì cha mẹ nghĩ "chắc mọc răng thôi".

Giúp trẻ dễ chịu khi mọc răng

• Cho trẻ gặm vòng ngậm sạch, có thể làm mát trong tủ lạnh — không để đông đá.
• Lau dãi thường xuyên để tránh hăm da quanh miệng.
• Massage lợi nhẹ nhàng bằng ngón tay sạch.
• Cho ăn đồ mát, mềm.
• Ôm ấp, dỗ dành nhiều hơn.

Không tự dùng gel hoặc thuốc bôi lợi cho trẻ mà chưa hỏi bác sĩ. Một số sản phẩm không phù hợp với trẻ nhỏ.

Thay răng

Răng sữa bắt đầu rụng và răng vĩnh viễn mọc thay thế trong độ tuổi tiểu học, kéo dài nhiều năm. Chiếc răng hàm vĩnh viễn đầu tiên thường mọc phía sau các răng sữa mà không thay chiếc nào — nhiều cha mẹ không biết và bỏ qua việc chăm sóc nó.

Những gì thường là bình thường

• Răng vĩnh viễn trông to hơn và hơi vàng hơn răng sữa — đó là màu tự nhiên của răng vĩnh viễn.
• Răng mới mọc có rìa hơi lượn sóng — sẽ mòn phẳng dần.
• Răng cửa vĩnh viễn mới mọc có khe thưa — nhiều trường hợp khép lại khi các răng bên cạnh mọc.
• Thời điểm thay răng khác nhau giữa các trẻ.
• Hơi lệch lúc mới mọc, sau đó tự chỉnh dần.

Răng mọc hai hàng

Răng vĩnh viễn mọc lên phía sau trong khi răng sữa chưa rụng — thường thấy ở răng cửa hàm dưới.

• Khá thường gặp và không phải cấp cứu.
• Nhiều trường hợp răng sữa sẽ lung lay và rụng.
• Khuyến khích trẻ lay nhẹ răng sữa và ăn đồ cần nhai.
• Nên cho trẻ đi khám — nha sĩ sẽ đánh giá xem cần nhổ răng sữa không.
• Nếu để lâu, răng vĩnh viễn có thể mọc lệch hẳn ra sau.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám

• Răng vĩnh viễn mọc mà răng sữa không lung lay.
• Răng sữa rụng nhưng lâu không thấy răng vĩnh viễn mọc.
• Răng mọc lệch nhiều, chen chúc rõ.
• Mọc răng chậm nhiều so với mức thông thường.
• Thiếu răng so với số lượng thông thường.
• Răng mọc thừa.
• Răng có hình dạng hoặc màu sắc bất thường.
• Khớp cắn ngược, cắn chéo.
• Đau kéo dài khi mọc răng.
• Lợi sưng, có mủ.

Răng sữa lung lay

• Để trẻ tự lay bằng lưỡi và ngón tay sạch.
• Cho ăn đồ cần nhai — táo, bánh mì — giúp răng rụng tự nhiên.
• Không buộc chỉ giật, không dùng dụng cụ không sạch.
• Nếu răng lung lay lâu mà không rụng, hoặc trẻ đau, hãy đưa đi khám.
• Sau khi rụng, cho trẻ cắn gạc sạch để cầm máu.

Chiếc răng hàm vĩnh viễn đầu tiên

Đây là chiếc răng hay bị bỏ qua nhất. Nó mọc phía sau các răng sữa, không thay chiếc nào, nên nhiều cha mẹ tưởng vẫn là răng sữa và không chú ý.

Đây lại là răng hàm quan trọng, mọc sớm nên chịu nguy cơ sâu răng lâu nhất, và có rãnh mặt nhai sâu khó vệ sinh.

• Chú ý chải kỹ vùng răng trong cùng.
• Hỏi nha sĩ về biện pháp bảo vệ rãnh mặt nhai nếu phù hợp.
• Khám định kỳ để phát hiện sớm.

Chấn thương răng ở trẻ

Trẻ hiếu động hay ngã và va vào răng cửa.

• Răng vĩnh viễn rơi ra: giữ răng trong sữa hoặc nước muối sinh lý, không chà rửa, đi khám ngay — thời gian rất quan trọng.
• Răng sữa rơi ra: không cắm lại, đi khám để đánh giá ảnh hưởng tới mầm răng vĩnh viễn.
• Răng gãy một phần: giữ mảnh vỡ, đi khám sớm.
• Răng lung lay sau va chạm: đi khám, cho ăn mềm.
• Răng đổi màu sau chấn thương: cần đi khám để đánh giá tuỷ.

Phòng chấn thương

• Máng bảo vệ răng khi chơi thể thao va chạm.
• Bọc góc bàn nhọn trong nhà có trẻ nhỏ.
• Không cho trẻ chạy khi ngậm đồ trong miệng.
• Giám sát khi trẻ tập xe.

Tóm lại

Thời điểm mọc và thay răng khác nhau khá nhiều giữa các trẻ. Đừng quy sốt cao và tiêu chảy cho mọc răng. Răng mọc hai hàng nên cho đi khám để đánh giá. Và đừng bỏ quên chiếc răng hàm vĩnh viễn đầu tiên — nó mọc mà không thay chiếc nào nên rất hay bị lãng quên.

Câu hỏi thường gặp