Vệ sinh răng miệng cho trẻ không bắt đầu khi trẻ biết cầm bàn chải — nó bắt đầu từ trước khi chiếc răng đầu tiên mọc. Bài này đi theo từng giai đoạn.
Trước khi mọc răng
- Lau lợi trẻ bằng gạc sạch ẩm hoặc khăn mềm sau khi bú.
- Giúp trẻ quen với việc có người chạm vào miệng.
- Tạo thói quen ngay từ đầu.
Khi chiếc răng đầu tiên mọc
- Bắt đầu chải bằng bàn chải lông rất mềm dành cho trẻ nhỏ.
- Chải nhẹ nhàng hai lần mỗi ngày.
- Hỏi nha sĩ về loại và lượng kem đánh răng phù hợp cho tuổi của trẻ.
- Không cho trẻ ngậm bình sữa khi ngủ.
- Cho trẻ đi khám nha khoa lần đầu.
Giai đoạn tập đi và nhà trẻ
- Cha mẹ chải cho trẻ — trẻ chưa đủ khéo để tự làm sạch.
- Có thể cho trẻ cầm một bàn chải riêng để tập, nhưng cha mẹ vẫn chải lại.
- Chải sau bữa sáng và trước khi ngủ.
- Bắt đầu làm sạch kẽ khi các răng bắt đầu chạm nhau.
- Giám sát để trẻ không nuốt kem đánh răng.
- Tư thế thuận tiện: cho trẻ ngồi lòng hoặc nằm, đầu tựa vào bạn.
Tuổi mẫu giáo và tiểu học
- Trẻ tự chải nhưng cha mẹ chải lại hoặc kiểm tra.
- Dạy kỹ thuật: chải đủ các mặt, chải cả đường viền lợi.
- Đặt hẹn giờ để chải đủ thời gian.
- Dùng chỉ nha khoa cho các kẽ răng sát nhau — cha mẹ làm giúp.
- Kiểm tra bằng cách soi gương cùng trẻ sau khi chải.
- Khám nha khoa định kỳ.
Khi nào trẻ tự chải được thật sự
Khả năng vận động tinh để chải sạch tới muộn hơn nhiều so với khả năng cầm bàn chải. Một cách kiểm tra đơn giản: nếu trẻ chưa tự buộc dây giày hoặc viết chữ khéo, khả năng chải răng sạch cũng chưa tốt.
Hãy tiếp tục kiểm tra và chải lại cho tới khi bạn thấy trẻ làm sạch thật sự. Hỏi nha sĩ đánh giá trong các lần khám định kỳ.
Về kem đánh răng
- Loại và lượng phù hợp thay đổi theo tuổi và nguy cơ sâu răng của trẻ.
- Hãy hỏi nha sĩ để được hướng dẫn cụ thể cho con bạn.
- Luôn giám sát để trẻ nhổ ra, không nuốt.
- Cất kem đánh răng ngoài tầm với của trẻ.
- Không dùng kem đánh răng người lớn cho trẻ nhỏ mà chưa hỏi.
Về bàn chải
- Lông mềm, đầu nhỏ phù hợp với miệng trẻ.
- Cán dễ cầm.
- Thay khi lông tòe hoặc theo định kỳ.
- Mỗi người một bàn chải riêng, không dùng chung.
- Để nơi khô thoáng, không úp nắp kín khi còn ướt.
- Bàn chải điện cho trẻ có thể hữu ích — hỏi nha sĩ về loại phù hợp.
Kỹ thuật chải cho trẻ
- Đặt trẻ ở tư thế bạn nhìn rõ vào miệng.
- Chải từng nhóm răng theo thứ tự để không bỏ sót.
- Chải mặt ngoài, mặt trong, mặt nhai.
- Chú ý đường viền lợi.
- Chải nhẹ nhàng, không chà mạnh.
- Chải cả lưỡi nhẹ nhàng.
- Cho trẻ nhổ ra, không cần súc nhiều nước nếu nha sĩ dặn vậy.
Khi trẻ không chịu hợp tác
- Biến thành thói quen cố định vào cùng giờ mỗi ngày — trẻ chấp nhận thói quen dễ hơn sự kiện.
- Làm cùng trẻ — cha mẹ chải răng cùng lúc.
- Cho trẻ chọn bàn chải màu trẻ thích.
- Hát hoặc đếm để đủ thời gian.
- Cho trẻ chải cho búp bê trước.
- Khen ngợi thay vì doạ nạt.
- Tránh biến thành cuộc chiến — nếu căng thẳng quá, hãy dừng và thử lại sau.
- Kiên trì — đây là việc làm hàng ngày trong nhiều năm.
Những việc không nên làm
- Doạ trẻ bằng nha sĩ hoặc kim tiêm.
- Nói "không chải răng là sâu hết răng" bằng giọng doạ nạt.
- Bỏ qua khi trẻ không chịu — sẽ thành thói quen.
- Để trẻ tự lo hoàn toàn khi chưa đủ khéo.
- Cho trẻ ngậm bình sữa hoặc nước ngọt khi ngủ.
Về chế độ ăn
Quan trọng không kém việc chải răng:
- Giảm số lần ăn đồ ngọt trong ngày — quan trọng hơn giảm tổng lượng.
- Hạn chế nước ngọt, nước trái cây có đường.
- Không cho trẻ nhấm nháp đồ ngọt rải rác cả ngày.
- Cho uống nước lọc giữa các bữa.
- Không dùng đồ ngọt làm phần thưởng thường xuyên.
- Không cho trẻ ngậm kẹo khi ngủ.
Làm sạch kẽ răng cho trẻ
Khi các răng bắt đầu chạm nhau, bàn chải không vào được kẽ. Đây là nơi sâu răng hay bắt đầu ở trẻ.
- Dùng chỉ nha khoa, cha mẹ làm giúp.
- Có loại chỉ có cán cho dễ thao tác.
- Làm nhẹ nhàng, không cứa mạnh vào lợi.
- Nhờ nha sĩ hướng dẫn trực tiếp cách làm.
Khám định kỳ
Hãy hỏi nha sĩ về tần suất phù hợp với con bạn. Trẻ có nguy cơ cao — hay sâu răng, rãnh mặt nhai sâu, ăn ngọt nhiều — thường cần khám dày hơn.
Trong các lần khám, hãy hỏi nha sĩ đánh giá xem trẻ chải đã sạch chưa và cần cải thiện gì.
Tóm lại
Bắt đầu từ trước khi mọc răng, cha mẹ chải cho tới khi trẻ đủ khéo, và kiểm tra lại ngay cả khi trẻ đã tự chải. Hỏi nha sĩ về loại và lượng kem đánh răng phù hợp. Và nhớ rằng giảm số lần ăn ngọt trong ngày quan trọng không kém việc chải răng.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào bắt đầu vệ sinh răng miệng cho trẻ?
Ngay từ trước khi mọc răng, bằng cách lau lợi trẻ bằng gạc sạch ẩm. Khi chiếc răng đầu tiên mọc thì bắt đầu chải bằng bàn chải mềm dành cho trẻ.
Trẻ mấy tuổi thì tự chải răng được?
Trẻ có thể tập cầm bàn chải sớm, nhưng khả năng vận động tinh để chải sạch thực sự thì tới muộn hơn nhiều. Cha mẹ nên chải lại hoặc kiểm tra cho tới khi trẻ đủ khéo — hãy hỏi nha sĩ về mốc phù hợp với con bạn.
Dùng kem đánh răng có fluor cho trẻ được không?
Lượng và loại phù hợp thay đổi theo tuổi và nguy cơ sâu răng của trẻ. Hãy hỏi nha sĩ để được hướng dẫn cụ thể thay vì tự quyết định, và luôn giám sát để trẻ không nuốt kem.
Trẻ không chịu chải răng thì làm sao?
Biến thành thói quen đều đặn vào giờ cố định, làm cùng trẻ, dùng bàn chải trẻ thích, và tránh biến việc chải răng thành cuộc chiến. Kiên trì và không doạ nạt thường hiệu quả hơn ép buộc.