Thói quen xấu ảnh hưởng tới răng hàm của trẻ

Xương hàm của trẻ đang phát triển, và nó chịu ảnh hưởng từ các lực tác động lên nó hàng ngày. Một số thói quen tưởng vô hại nhưng nếu kéo dài có thể thay đổi hướng phát triển của hàm và vị trí răng.

Mút tay

Mút tay ở trẻ rất nhỏ là hành vi tự nhiên giúp trẻ tự trấn an, và phần lớn tự hết.

Khi kéo dài, đặc biệt tới giai đoạn trẻ đã mọc răng vĩnh viễn, có thể dẫn tới:

• Răng cửa trên chìa ra trước.
• Răng cửa dưới nghiêng vào trong.
• Cắn hở vùng răng trước.
• Thay đổi hình dạng vòm miệng.
• Ảnh hưởng tới phát âm.

Cách xử lý:

• Tìm hiểu vì sao trẻ mút — buồn chán, lo lắng, buồn ngủ?
• Giải quyết nguyên nhân thay vì chỉ cấm.
• Khen ngợi khi trẻ không mút, thay vì mắng khi mút.
• Đánh lạc hướng bằng hoạt động dùng tay.
• Không bôi chất đắng lên tay trẻ — cách này thường gây căng thẳng hơn là hiệu quả.
• Trao đổi với nha sĩ nếu kéo dài — có khí cụ hỗ trợ trong một số trường hợp.

Đẩy lưỡi khi nuốt

Bình thường khi nuốt, lưỡi tì lên vòm miệng. Ở một số trẻ, lưỡi đẩy về phía trước, tì vào mặt trong răng cửa.

Lực này lặp lại rất nhiều lần mỗi ngày, có thể làm răng cửa chìa ra và tạo cắn hở.

• Thường liên quan tới mút tay kéo dài, thở miệng, hoặc amidan quá to.
• Cần được đánh giá bởi nha sĩ.
• Có thể cần tập luyện chức năng lưỡi hoặc khí cụ hỗ trợ.
• Nếu không xử lý, kết quả chỉnh nha dễ tái phát.

Thở miệng

Đây là thói quen có ảnh hưởng rộng nhất và hay bị bỏ qua nhất.

Dấu hiệu:

• Trẻ thường xuyên há miệng khi nghỉ.
• Ngủ ngáy, ngủ há miệng.
• Khô môi, khô miệng khi thức dậy.
• Nghẹt mũi kéo dài.
• Ngủ không ngon, hay trở mình.
• Quầng thâm dưới mắt.
• Mệt mỏi, khó tập trung ban ngày.

Ảnh hưởng tới răng hàm:

• Hàm trên có thể phát triển hẹp và cao.
• Răng chen chúc.
• Khớp cắn thay đổi.
• Khô miệng làm tăng nguy cơ sâu răng và viêm lợi.

Quan trọng: thở miệng thường có nguyên nhân — amidan hoặc mũi họng có vấn đề gây tắc nghẽn. Hãy cho trẻ khám chuyên khoa tai mũi họng để tìm nguyên nhân, đừng chỉ nhắc trẻ ngậm miệng lại.

Đây không chỉ là vấn đề răng hàm — ngủ không ngon ảnh hưởng tới sự phát triển và khả năng học tập của trẻ.

Bú bình kéo dài

• Có thể ảnh hưởng tới vị trí răng cửa và hình dạng vòm miệng.
• Đặc biệt hại khi trẻ ngậm bình khi ngủ — nguy cơ sâu răng rất cao.
• Hãy hỏi bác sĩ nhi về thời điểm cai bình phù hợp.

Ngậm ti giả kéo dài

Tương tự mút tay về mặt ảnh hưởng, nhưng thường dễ cai hơn vì có thể cất đi. Hãy trao đổi với bác sĩ nhi về thời điểm nên cai.

Nghiến răng

Khá thường gặp ở trẻ và nhiều trường hợp tự hết.

Dấu hiệu:

• Tiếng nghiến khi trẻ ngủ.
• Răng mòn phẳng bất thường.
• Đau hàm, đau đầu buổi sáng.
• Ê buốt răng.

Xử lý:

• Cho trẻ đi khám để đánh giá mức độ mòn răng.
• Tìm hiểu yếu tố liên quan: căng thẳng, giấc ngủ, khớp cắn.
• Có thể cần máng bảo vệ nếu mòn nhiều.
• Chú ý tới giấc ngủ và mức căng thẳng của trẻ.

Cắn móng tay, cắn bút, cắn môi

• Có thể làm mòn rìa răng, sứt răng.
• Cắn móng tay còn đưa vi khuẩn vào miệng.
• Thường liên quan tới lo lắng hoặc buồn chán.
• Xử lý bằng cách tìm nguyên nhân và thay thế bằng hoạt động khác.

Chống cằm, nằm nghiêng một bên kéo dài

Lực tì liên tục lên một bên hàm trong thời gian dài có thể ảnh hưởng tới sự phát triển. Hãy nhắc trẻ ngồi đúng tư thế khi học và chú ý tư thế ngủ.

Nguyên tắc chung khi sửa thói quen

1. Tìm nguyên nhân trước khi cấm — phần lớn thói quen có lý do.
2. Khen ngợi khi làm tốt hiệu quả hơn mắng khi làm sai.
3. Kiên nhẫn — thói quen cần thời gian để thay đổi.
4. Không doạ nạt, không chế giễu — làm trẻ căng thẳng hơn và thói quen nặng hơn.
5. Phối hợp với nha sĩ khi cần khí cụ hỗ trợ.
6. Xử lý nguyên nhân y khoa nếu có — như tắc nghẽn đường thở.

Khi nào cần đi khám

• Thói quen kéo dài quá giai đoạn thông thường.
• Thấy răng chìa ra, cắn hở, khớp cắn thay đổi.
• Trẻ thở miệng thường xuyên, ngủ ngáy.
• Răng mòn bất thường.
• Trẻ kêu đau hàm, đau đầu.
• Phát âm bị ảnh hưởng.

Phối hợp nhiều chuyên khoa

Nhiều thói quen cần phối hợp: nha sĩ đánh giá ảnh hưởng tới răng hàm, bác sĩ tai mũi họng tìm nguyên nhân tắc nghẽn, bác sĩ nhi đánh giá tổng thể, và đôi khi cần hỗ trợ tâm lý nếu thói quen liên quan tới lo lắng.

Tóm lại

Mút tay, đẩy lưỡi, thở miệng, nghiến răng và bú bình kéo dài đều có thể ảnh hưởng tới sự phát triển của răng hàm. Thở miệng đáng chú ý nhất vì thường có nguyên nhân y khoa cần xử lý. Và cách sửa hiệu quả nhất là tìm nguyên nhân và kiên nhẫn, không phải doạ nạt.

Câu hỏi thường gặp