Trám răng là thủ thuật phổ biến nhất trong nha khoa. Nhưng có hai điều nhiều người chưa rõ: vật liệu nào phù hợp với chỗ nào, và khi nào lỗ sâu đã quá lớn để trám.
Trám răng thực chất là gì
Nha sĩ làm sạch phần mô răng bị sâu, tạo hình lỗ, rồi lấp đầy bằng vật liệu để phục hồi hình dạng và chức năng của răng. Mục tiêu là chặn sâu tiếp và giữ răng dùng được lâu dài.
Các loại vật liệu thường dùng
Composite — vật liệu màu răng
- Ưu: màu giống răng thật, bám dính vào mô răng nên ít phải mài rộng, làm xong trong một buổi.
- Nhược: có thể đổi màu theo thời gian, độ bền với miếng lớn ở răng hàm kém hơn một số loại khác, đòi hỏi thao tác tỉ mỉ và môi trường khô.
- Phù hợp với: răng cửa, răng hàm với lỗ sâu vừa và nhỏ, các trường hợp cần thẩm mỹ.
Amalgam — vật liệu màu bạc
- Ưu: bền, chịu lực tốt, ít nhạy với độ ẩm khi làm.
- Nhược: màu không giống răng, cần mài rộng hơn để giữ được, không dùng cho răng cửa.
- Việc sử dụng loại này đang giảm dần ở nhiều nơi. Hãy trao đổi với nha sĩ nếu bạn có băn khoăn.
Glass ionomer và các vật liệu giải phóng fluor
- Ưu: giải phóng fluor, bám dính tốt, phù hợp ở vùng cổ răng và với trẻ em.
- Nhược: độ bền cơ học kém hơn, không phù hợp vùng chịu lực nhai lớn.
Phục hình gián tiếp: inlay, onlay
Với lỗ sâu lớn nhưng chưa cần bọc toàn bộ, có thể làm một miếng phục hình được chế tạo ở labo rồi gắn vào.
- Ưu: độ bền và độ khít tốt hơn miếng trám lớn, bảo tồn mô răng nhiều hơn so với bọc mão.
- Nhược: cần hai buổi, chi phí cao hơn trám thường.
Khi nào trám không còn phù hợp
Đây là điểm quan trọng nhất của bài. Trám có giới hạn, và cố trám khi đã quá giới hạn dẫn tới vỡ răng.
- Mô răng còn lại quá ít — thành răng mỏng, dễ nứt khi nhai.
- Miếng trám sẽ chiếm phần lớn thân răng.
- Răng đã lấy tuỷ — răng chết giòn hơn, dễ vỡ dọc.
- Răng đã nứt sẵn.
- Đã trám đi trám lại nhiều lần, mỗi lần lỗ rộng thêm.
Trong những trường hợp này, bọc mão hoặc phục hình từng phần bền hơn — dù chi phí ban đầu cao hơn. Hãy hỏi: "Trường hợp của em trám được hay nên bọc, vì sao ạ?"
Quy trình một buổi trám
- Khám, xác định phạm vi tổn thương, chụp phim nếu cần.
- Gây tê nếu lỗ sâu sâu hoặc bạn nhạy cảm.
- Làm sạch mô sâu.
- Tạo hình lỗ trám.
- Cách ly để giữ vùng làm việc khô.
- Đặt vật liệu, tạo hình theo giải phẫu răng.
- Kiểm tra khớp cắn — bước rất quan trọng.
- Mài chỉnh và đánh bóng.
Kiểm tra khớp cắn — đừng bỏ qua
Sau khi trám, nha sĩ sẽ cho bạn cắn vào giấy màu để kiểm tra. Nếu miếng trám cao hơn mức bình thường, bạn sẽ thấy cộm, khó chịu, và lâu dài có thể đau răng, đau khớp hàm.
Hãy nói thật nếu thấy cộm: "Em cắn thấy vướng chỗ này ạ." Đừng nghĩ rằng vài hôm sẽ quen — thường là không.
Sau khi trám
- Chờ hết tê mới ăn để tránh cắn vào má và lưỡi.
- Ê buốt nhẹ vài ngày tới vài tuần là thường gặp, nhất là với lỗ sâu sâu.
- Tránh nhai đồ quá cứng ở bên vừa trám trong vài ngày đầu.
- Vệ sinh bình thường, dùng chỉ nha khoa nhẹ nhàng ở vùng đó.
Khi nào quay lại sau trám
- Đau tăng dần thay vì giảm.
- Đau tự phát, đau về đêm.
- Ê buốt kéo dài nhiều tuần không giảm.
- Cắn thấy cộm, vướng.
- Miếng trám sứt, bong.
- Lợi quanh răng đó sưng.
Tuổi thọ miếng trám
Không có con số chung. Nó phụ thuộc vào:
- Vật liệu.
- Kích thước miếng trám — càng lớn càng dễ hỏng.
- Vị trí — răng hàm chịu lực nhiều hơn.
- Kỹ thuật thực hiện.
- Thói quen nghiến răng.
- Cách bạn vệ sinh và chế độ ăn.
Miếng trám không phải vĩnh viễn. Việc kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm khi nó bắt đầu hở hoặc có sâu tái phát bên dưới.
Sâu tái phát dưới miếng trám
Đây là tình huống hay gặp và khó tự phát hiện: miếng trám còn nguyên nhưng ở rìa đã hở, vi khuẩn xâm nhập và sâu tiếp bên dưới. Thường chỉ thấy được qua khám và chụp phim.
Đó là một lý do nữa để khám định kỳ ngay cả khi không đau.
Khi phải thay miếng trám cũ
Mỗi lần thay, lỗ trám thường rộng thêm một chút vì phải lấy hết mô hỏng. Sau vài lần, răng có thể không còn đủ mô để trám tiếp — và phải chuyển sang bọc.
Đây là lý do nên trám sớm khi lỗ còn nhỏ, và chăm sóc tốt để miếng trám bền lâu.
Tóm lại
Composite phù hợp cho hầu hết trường hợp cần thẩm mỹ và lỗ sâu vừa nhỏ; lỗ lớn hơn cần cân nhắc phục hình gián tiếp hoặc bọc. Đừng bỏ qua bước kiểm tra khớp cắn, và quay lại ngay nếu đau tăng dần hoặc thấy cộm khi cắn.
Câu hỏi thường gặp
Miếng trám dùng được bao lâu?
Tuỳ vật liệu, vị trí, kích thước miếng trám và cách bạn chăm sóc. Miếng trám nhỏ ở răng ít chịu lực thường bền hơn miếng trám lớn ở răng hàm. Hãy hỏi nha sĩ về trường hợp cụ thể của bạn.
Khi nào lỗ sâu quá lớn để trám?
Khi phần mô răng còn lại quá mỏng để chịu lực nhai, hoặc miếng trám sẽ chiếm phần lớn thân răng. Lúc đó bọc mão hoặc phục hình từng phần thường bền hơn, dù chi phí cao hơn ban đầu.
Trám xong bị ê buốt có bình thường không?
Ê buốt nhẹ trong vài ngày tới vài tuần khá thường gặp, đặc biệt với lỗ sâu sâu. Nhưng nếu đau tăng dần, đau tự phát hoặc đau về đêm, hãy quay lại khám.
Miếng trám bị bong thì làm sao?
Quay lại nha sĩ sớm. Chỗ trống dễ giắt thức ăn và sâu tiếp, còn mô răng không được bảo vệ dễ vỡ. Đừng để lâu chỉ vì không đau.