"Răng sữa rồi cũng thay, chữa làm gì." Câu này vẫn được nghe rất nhiều, và nó là nguyên nhân khiến không ít trẻ phải chịu đau kéo dài, mất răng sớm, và mọc răng vĩnh viễn lệch lạc.
Răng sữa làm gì
- Nhai — trẻ cần răng để ăn, và ăn uống ảnh hưởng tới phát triển.
- Phát âm — thiếu răng cửa ảnh hưởng tới việc tập nói.
- Giữ chỗ cho răng vĩnh viễn — đây là vai trò quan trọng nhất và hay bị bỏ qua.
- Định hướng mọc cho răng vĩnh viễn bên dưới.
- Thẩm mỹ và tự tin — trẻ cũng để ý tới răng mình.
Điều gì xảy ra khi bỏ mặc răng sữa sâu
Trẻ đau
Răng sữa sâu tới tuỷ gây đau y như răng vĩnh viễn. Trẻ nhỏ nhiều khi không diễn tả được, chỉ biểu hiện bằng quấy khóc, bỏ ăn, ngủ không yên.
Nhiễm trùng
Sâu tới tuỷ dẫn tới nhiễm trùng, có thể thành áp xe với sưng mặt và sốt. Ở trẻ nhỏ, nhiễm trùng vùng hàm mặt lan nhanh hơn người lớn.
Ảnh hưởng mầm răng vĩnh viễn
Mầm răng vĩnh viễn nằm ngay dưới chân răng sữa. Nhiễm trùng kéo dài ở răng sữa có thể ảnh hưởng tới sự hình thành của răng vĩnh viễn bên dưới.
Mất chỗ
Khi răng sữa mất sớm, các răng bên cạnh dịch vào chiếm khoảng trống. Tới khi răng vĩnh viễn mọc, nó không còn đủ chỗ — dẫn tới mọc lệch, mọc chen chúc, hoặc mọc ngầm.
Đây là lý do rất nhiều trẻ phải niềng răng sau này.
Ảnh hưởng ăn uống và phát triển
Trẻ đau răng ăn kém, tránh nhai bên đau, chọn đồ mềm. Kéo dài có thể ảnh hưởng tới dinh dưỡng và sự phát triển của xương hàm.
Khí cụ giữ chỗ
Khi răng sữa buộc phải nhổ sớm, nha sĩ có thể đặt khí cụ giữ chỗ — một dụng cụ đơn giản giữ khoảng trống cho tới khi răng vĩnh viễn mọc.
Đây là can thiệp nhỏ nhưng phòng được vấn đề lớn về sau. Hãy hỏi: "Cháu mất răng này sớm, có cần giữ chỗ không ạ?"
Khi nào nên cho trẻ đi khám lần đầu
Nên khám sớm, ngay từ khi trẻ mọc những chiếc răng đầu tiên. Mục đích không phải để chữa mà để:
- Hướng dẫn cha mẹ cách vệ sinh răng cho trẻ.
- Tư vấn về chế độ ăn.
- Phát hiện sớm nguy cơ.
- Tạo thói quen đi nha sĩ cho trẻ khi chưa có gì đau.
Điểm cuối rất quan trọng: trẻ đi khám lần đầu khi đang đau thường sợ nha sĩ về lâu dài.
Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám
- Thấy chấm đen, lỗ trên răng.
- Trẻ kêu đau, ê buốt khi ăn.
- Trẻ tránh nhai một bên.
- Lợi sưng đỏ, chảy máu.
- Hơi thở có mùi.
- Răng đổi màu.
- Trẻ bỏ ăn, quấy khóc không rõ lý do.
- Răng lung lay bất thường.
- Răng vĩnh viễn mọc trong khi răng sữa chưa rụng.
Đi ngay khi
- Sưng mặt, sưng lợi kèm sốt.
- Đau dữ dội không giảm.
- Chấn thương gãy răng, rơi răng.
- Khó nuốt, khó há miệng.
Sâu răng ở trẻ nhỏ diễn ra nhanh
Men răng sữa mỏng hơn răng vĩnh viễn, nên sâu răng tiến triển nhanh hơn. Một lỗ sâu nhỏ ở trẻ có thể tới tuỷ trong thời gian ngắn hơn nhiều so với người lớn.
Điều này có nghĩa: phát hiện sớm và xử lý sớm quan trọng hơn ở trẻ, không phải ít hơn.
Sâu răng do bú bình
Đây là dạng đặc biệt hay gặp, thường ở răng cửa hàm trên. Nguyên nhân là trẻ ngậm bình sữa hoặc bú đêm kéo dài, sữa đọng quanh răng suốt đêm.
- Không cho trẻ ngậm bình khi ngủ.
- Không cho nước ngọt vào bình.
- Lau răng lợi trẻ sau cữ bú đêm nếu có thể.
- Cai bình đúng thời điểm theo hướng dẫn.
Các cách điều trị răng sữa
- Trám khi sâu chưa tới tuỷ.
- Điều trị tuỷ răng sữa khi đã tới tuỷ nhưng còn giữ được.
- Chụp răng sữa khi mô răng còn lại ít.
- Nhổ khi không giữ được, kèm cân nhắc giữ chỗ.
Ưu tiên luôn là giữ răng sữa tới thời điểm thay tự nhiên.
Giúp trẻ bớt sợ
- Cho làm quen sớm khi chưa có gì đau.
- Nói thật về những gì sẽ xảy ra, đừng hứa "không đau đâu" nếu có thể đau.
- Không doạ trẻ bằng bác sĩ hay kim tiêm trong đời sống hàng ngày.
- Không kể chuyện đi nha sĩ đáng sợ của mình trước mặt trẻ.
- Chọn nơi có kinh nghiệm với trẻ em.
- Giữ bình tĩnh — trẻ đọc được cảm xúc của cha mẹ.
- Khen trẻ sau mỗi lần đi, dù trẻ có khóc.
Cha mẹ nên hỏi gì
- Răng cháu có sâu không, mức độ nào?
- Cần làm gì, có cấp bách không?
- Nếu nhổ thì có cần giữ chỗ không?
- Cháu vệ sinh răng thế nào cho đúng?
- Chế độ ăn cần chú ý gì?
- Bao lâu nên khám lại?
- Răng cháu mọc có bình thường không?
Tóm lại
Răng sữa vẫn đau, vẫn nhiễm trùng, và giữ chỗ cho răng vĩnh viễn. Bỏ mặc răng sữa sâu khiến trẻ chịu đau và làm răng vĩnh viễn mọc lệch. Hãy cho trẻ đi khám sớm, khi chưa đau — đó cũng là cách để trẻ không sợ nha sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Răng sữa sâu có cần trám không?
Có. Răng sữa sâu vẫn gây đau, vẫn nhiễm trùng được, và nhiễm trùng có thể ảnh hưởng tới mầm răng vĩnh viễn bên dưới. Ngoài ra mất răng sữa sớm làm lệch chỗ mọc của răng vĩnh viễn.
Mất răng sữa sớm thì sao?
Các răng bên cạnh dịch vào chiếm chỗ, khiến răng vĩnh viễn sau này không đủ chỗ mọc và mọc lệch. Nhiều trường hợp cần khí cụ giữ chỗ — một can thiệp đơn giản phòng được vấn đề lớn.
Khi nào nên cho trẻ đi khám răng lần đầu?
Nên khám sớm ngay từ khi trẻ mọc những chiếc răng đầu tiên, để được hướng dẫn chăm sóc và tạo thói quen. Đừng đợi tới khi trẻ kêu đau.
Trẻ sợ đi nha sĩ thì làm sao?
Cho trẻ làm quen sớm bằng những lần khám đơn giản, nói thật về những gì sẽ xảy ra, không doạ trẻ bằng bác sĩ, và chọn nơi có kinh nghiệm với trẻ em.