Răng khôn là gì và khi nào cần nhổ

Răng khôn là chiếc răng gây nhiều tranh cãi nhất trong miệng. Có người được khuyên nhổ cả bốn cái dù chưa đau, có người để yên hàng chục năm không sao. Sự thật nằm ở giữa: quyết định phải dựa trên đánh giá cụ thể, không dựa trên nguyên tắc chung.

Răng khôn là răng nào

Đó là chiếc răng hàm cuối cùng, mọc sau cùng, thường trong khoảng cuối tuổi thiếu niên tới đầu tuổi trưởng thành. Mỗi bên hàm có một chiếc, tổng cộng bốn — nhưng có người chỉ có hai, ba, hoặc không có cái nào.

Vì sao răng khôn hay có vấn đề

Xương hàm người hiện đại thường không đủ chỗ cho chiếc răng mọc sau cùng này. Kết quả là nó mọc lệch, mọc ngầm, hoặc chỉ nhú lên một phần.

Các kiểu mọc

• Mọc thẳng, đủ chỗ — ít gặp nhất, nhưng khi có thì có thể giữ.
• Mọc nghiêng về phía răng số 7 — kiểu hay gặp, đâm vào răng bên cạnh.
• Mọc ngang — nằm ngang trong xương hàm.
• Mọc ngầm hoàn toàn — không nhú lên khỏi lợi.
• Mọc kẹt một phần — chỉ nhú lên một phần, lợi trùm lên phần còn lại.
• Mọc lệch ra má hoặc vào lưỡi.

Những vấn đề răng khôn gây ra

Viêm lợi trùm

Khi răng chỉ nhú một phần, phần lợi phủ lên tạo thành một túi chứa thức ăn và vi khuẩn. Đây là nguyên nhân của cơn đau răng khôn điển hình: sưng đỏ vùng lợi phía sau, đau khi nhai, khó há miệng, có khi sốt.

Viêm lợi trùm hay tái đi tái lại và mỗi lần nặng hơn.

Làm hỏng răng số 7

Đây là hậu quả nghiêm trọng nhất và âm thầm nhất. Răng khôn mọc nghiêng tì vào răng số 7:

• Tạo chỗ giắt thức ăn không vệ sinh được → sâu mặt sau răng số 7.
• Áp lực có thể làm tiêu chân răng số 7.
• Khi phát hiện thì răng số 7 nhiều khi đã hỏng nặng.

Mất răng số 7 nghiêm trọng hơn nhiều so với mất răng khôn, vì nó là răng nhai chính.

Sâu chính răng khôn

Ở vị trí trong cùng, răng khôn rất khó chải sạch. Sâu răng khôn thường phát hiện muộn và khó điều trị do vị trí.

Nang và tổn thương trong xương

Răng ngầm lâu năm có thể tạo nang trong xương hàm. Nang phát triển âm thầm, không đau, và chỉ phát hiện khi chụp phim. Để lâu có thể làm tiêu xương và ảnh hưởng răng lân cận.

Các vấn đề khác

• Cắn vào má, tạo vết loét tái đi tái lại.
• Gây khó chịu vùng khớp hàm.
• Bệnh nha chu ở vùng răng số 7.

Khi nào có chỉ định nhổ

• Đã gây viêm lợi trùm tái phát.
• Mọc lệch, mọc ngang, đâm vào răng số 7.
• Đã làm sâu hoặc tiêu chân răng số 7.
• Bản thân răng khôn sâu không điều trị được.
• Có nang hoặc tổn thương trong xương.
• Cắn vào má gây loét lặp lại.
• Không vệ sinh được, có dấu hiệu bệnh nha chu quanh đó.
• Trước khi chỉnh nha trong một số trường hợp có chỉ định.

Khi nào có thể giữ và theo dõi

• Mọc thẳng, đủ chỗ, ăn khớp với răng đối diện.
• Vệ sinh được bằng bàn chải.
• Không có dấu hiệu viêm, không sâu.
• Phim chụp không thấy ảnh hưởng tới răng bên cạnh.
• Không có nang hay tổn thương.

Trong trường hợp này, theo dõi định kỳ bằng khám và chụp phim là hợp lý.

Vì sao phải chụp phim trước khi quyết định

Mắt thường chỉ thấy phần nhú lên khỏi lợi. Phim chụp cho thấy:

• Hướng mọc thật của răng.
• Quan hệ với chân răng số 7.
• Vị trí so với dây thần kinh ở hàm dưới.
• Vị trí so với xoang hàm ở hàm trên.
• Có nang hay tổn thương trong xương không.
• Hình dạng và số lượng chân răng.

Không chụp phim mà quyết định nhổ là làm việc trong bóng tối. Với trường hợp phức tạp, có thể cần chụp cắt lớp để thấy rõ quan hệ ba chiều.

Về nguy cơ với dây thần kinh

Ở hàm dưới có một dây thần kinh chạy trong xương, đôi khi rất gần chân răng khôn. Tổn thương dây này có thể gây tê bì môi cằm, thường tạm thời nhưng đôi khi kéo dài.

Đây là lý do việc chụp phim và đánh giá trước khi nhổ rất quan trọng. Hãy hỏi thẳng: "Chân răng của em có gần dây thần kinh không ạ, nguy cơ thế nào?"

Về thời điểm

Nếu có chỉ định nhổ, việc làm sớm khi còn trẻ thường thuận lợi hơn: chân răng chưa hoàn thiện, xương còn đàn hồi, khả năng lành thương tốt hơn.

Nhưng "sớm" không có nghĩa là nhổ hết khi chưa có chỉ định. Hãy để nha sĩ đánh giá từng chiếc.

Nhổ dự phòng — có nên không

Đây là điểm còn nhiều tranh luận trong chuyên môn. Quan điểm hợp lý là: quyết định dựa trên đánh giá cụ thể từng răng — hướng mọc, chỗ trống, khả năng vệ sinh, nguy cơ với răng bên cạnh — chứ không phải nhổ hết theo nguyên tắc.

Nếu được đề nghị nhổ cả bốn chiếc trong khi chưa có triệu chứng, hãy hỏi kỹ lý do với từng chiếc, và cân nhắc ý kiến thứ hai.

Nhổ ở đâu

• Ca đơn giản: phòng khám nha khoa có đủ điều kiện.
• Ca phức tạp — răng ngầm sâu, gần dây thần kinh, có nang: nên tới cơ sở có chuyên khoa phẫu thuật hàm mặt.
• Người có bệnh nền — tim mạch, rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông: cần đánh giá kỹ và có thể cần thực hiện tại bệnh viện.

Hãy hỏi: "Trường hợp của em nên làm ở đâu ạ?"

Hiểu lầm thường gặp

• "Nhổ răng khôn ảnh hưởng trí nhớ" — không có cơ sở.
• "Nhổ răng khôn làm mặt hóp" — răng khôn không đóng vai trò nâng đỡ khuôn mặt.
• "Không đau thì không cần đi khám" — nhiều vấn đề âm thầm chỉ thấy trên phim.
• "Răng khôn mọc là khôn ra" — chỉ là tên gọi theo độ tuổi mọc.

Tóm lại

Răng khôn mọc thẳng, đủ chỗ, vệ sinh được thì giữ và theo dõi. Mọc lệch, gây viêm tái phát, hoặc làm hỏng răng số 7 thì có chỉ định nhổ. Quyết định phải dựa trên phim chụp, và nếu được đề nghị nhổ cả bốn khi chưa có triệu chứng, hãy hỏi kỹ lý do từng chiếc.

Câu hỏi thường gặp