Ăn uống và răng: những thói quen ảnh hưởng nhiều nhất

Khi nói về ăn uống và răng, hầu hết lời khuyên dừng ở "ăn ít đường". Nhưng có những yếu tố khác ảnh hưởng không kém — và chúng ít được nhắc tới hơn nhiều.

Yếu tố một: số lần, không phải tổng lượng

Đây là điều quan trọng nhất trong bài này.

Mỗi lần ăn đồ ngọt, vi khuẩn trong miệng tạo ra axit. Độ axit tăng lên và giữ ở mức có hại trong một khoảng thời gian, cho tới khi nước bọt trung hoà lại được.

Hệ quả thực tế:

• Ăn một cái bánh trong một lần → một đợt axit.
• Nhấm nháp cùng cái bánh đó rải rác cả buổi → nhiều đợt axit nối tiếp nhau, răng gần như không có thời gian phục hồi.

Cùng lượng đường, nhưng tác hại khác hẳn.

Áp dụng thế nào

• Gom đồ ngọt vào bữa chính hoặc một bữa phụ cố định.
• Không ăn vặt rải rác cả ngày.
• Giữa các bữa chỉ uống nước lọc.
• Không để sẵn đồ ngọt trên bàn làm việc.
• Không nhấm nháp nước ngọt cả buổi.

Yếu tố hai: tính axit của đồ uống

Đường không phải vấn đề duy nhất. Axit trong đồ uống làm mòn men răng trực tiếp, không cần qua vi khuẩn.

• Nước có ga — kể cả loại không đường, vẫn có tính axit.
• Nước chanh, nước cam và các loại nước trái cây chua.
• Giấm, đồ ngâm chua.
• Rượu vang, đặc biệt rượu vang trắng.
• Nước tăng lực — thường có cả đường và axit cao.

Cách uống ít hại hơn

• Uống nhanh thay vì nhấm nháp lâu.
• Dùng ống hút đặt về phía sau miệng.
• Không ngậm, không đảo trong miệng.
• Súc miệng bằng nước lọc sau đó.
• Chờ một lúc rồi mới chải răng — men răng tạm mềm ngay sau khi tiếp xúc axit.
• Uống kèm bữa ăn thay vì uống riêng lẻ giữa các bữa.

Yếu tố ba: độ bám dính của thức ăn

Thức ăn càng bám lâu trên răng càng có hại.

• Bám lâu: kẹo dẻo, kẹo mút, trái cây sấy, bánh quy, snack, bánh mì mềm.
• Ít bám hơn: sô cô la đen, trái cây tươi, đồ ăn cần nhai nhiều.

Một viên kẹo cứng ngậm lâu hại hơn nhiều so với một miếng sô cô la ăn nhanh.

Yếu tố bốn: thời điểm

• Ăn ngọt trước khi ngủ là tệ nhất — ban đêm nước bọt tiết ít nên khả năng trung hoà axit giảm.
• Không cho trẻ ngậm bình sữa hoặc nước ngọt khi ngủ.
• Sau bữa tối, chỉ uống nước lọc.
• Chải răng trước khi ngủ là lần quan trọng nhất trong ngày.

Những thực phẩm có lợi

• Nước lọc — đồ uống tốt nhất, làm sạch và không gây hại.
• Rau củ giòn như cà rốt, cần tây — làm sạch cơ học và kích thích tiết nước bọt.
• Các sản phẩm từ sữa — cung cấp khoáng chất và giúp trung hoà axit.
• Các loại hạt — ít đường, cần nhai nhiều.
• Trà xanh không đường.
• Kẹo cao su không đường sau bữa ăn — kích thích tiết nước bọt.

Về nước bọt

Nước bọt là hệ thống bảo vệ tự nhiên: làm sạch, trung hoà axit, cung cấp khoáng chất cho men răng.

Những gì làm giảm nước bọt:

• Nhiều loại thuốc.
• Uống ít nước.
• Thở miệng.
• Rượu bia, thuốc lá.
• Một số bệnh.

Nếu bạn bị khô miệng, nguy cơ sâu răng tăng rõ — hãy nói với nha sĩ để có biện pháp phù hợp.

Những hiểu lầm

• "Nước trái cây tốt nên uống thoải mái" — vẫn có đường và axit.
• "Không đường là an toàn" — vẫn cần chú ý tính axit.
• "Súc miệng sau ăn là đủ" — giúp một phần nhưng không thay chải răng.
• "Nhai kẹo cao su thay được chải răng" — chỉ hỗ trợ, không thay thế.
• "Ăn xong chải ngay là tốt nhất" — với đồ chua thì nên chờ một lúc.

Với người ăn kiêng hoặc ăn đặc biệt

• Chế độ ăn nhiều trái cây chua cần chú ý mòn men.
• Ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày làm tăng số đợt axit — cần vệ sinh kỹ hơn.
• Thực phẩm bổ sung dạng kẹo nhai thường có đường.
• Hãy nói với nha sĩ về chế độ ăn của bạn để được tư vấn phù hợp.

Ba thay đổi có tác động lớn nhất

1. Giảm số lần ăn đồ ngọt trong ngày — gom vào bữa.
2. Thay đồ uống ngọt và có ga bằng nước lọc giữa các bữa.
3. Không ăn uống gì có đường sau khi chải răng tối.

Ba việc này đơn giản hơn nhiều so với thay đổi toàn bộ chế độ ăn, nhưng tạo ra khác biệt thật.

Tóm lại

Số lần ăn quan trọng hơn tổng lượng đường. Đồ uống có ga có hại vì tính axit kể cả khi không đường. Chờ một lúc sau khi ăn đồ chua rồi mới chải răng. Và giữa các bữa, nước lọc là lựa chọn tốt nhất.

Câu hỏi thường gặp